दिउँसोको करिब १२ बजेको समय। आकाशबाट आगो झरेझैँ गर्मी चर्किएको छ। टिन र जस्ताले छाएको सानो टहराको छानो भट्टीझैँ तातिएको छ। भित्रको हावा गुम्सिएको छ।
टहराभित्र एक जना सानो बाबु भुइँमै निदाइरहेका छन्। अत्यधिक गर्मीका कारण उनको शरीर पसिनाले भिजेको छ। एक छेउमा पुन्टुरीया महतो आफ्ना अन्य चार बाबुनानीलाई काखमा च्यापेर बसिरहेकी छन्। बेलाबेला उनी निदाइरहेका छोराछोरीतर्फ हेर्छिन्, अनि टहराको चुहिने छानो र खुला पर्खालतिर नजर डुलाउँछिन्।
उमेरले भर्खर २६ वर्ष पुगेकी पुन्टुरीयाको जीवनमा यतिबेला सबैभन्दा ठूलो चिन्ता आफ्ना पाँच सन्तानको भविष्य हो।
“दिउँसो घामले पोल्छ, साँझ हावाहुरीले सताउँछ,” उनी भन्छिन्, “तर बाबुनानीलाई कसरी हुर्काउने भन्ने चिन्ता त्योभन्दा ठूलो छ।”
चितवनको एउटा गाउँमा जन्मिएकी पुन्टुरीयाको बाल्यकाल अभाव र दुःखबीच बित्यो। सानैदेखि अरूको घरमा काम गरेर जीवन धान्दै आएकी उनी विवाहपछि आफ्ना दुःखका दिन सकिने आशामा थिइन्। आफ्नै घर, आफ्नै परिवार र सुखद जीवनको सपना बोकेर उनी वैवाहिक जीवनमा प्रवेश गरेकी थिइन्। तर जीवनले उनका लागि अर्को परीक्षा तयार गरिरहेको थियो।
आफन्तहरूले रौतहटका श्याम सुन्दर सहनीसँग उनको विवाह गराइदिए। विवाहपछि उनी श्रीमानसँगै रौतहट पुगिन्। सुरुका केही वर्ष सामान्यजस्तै बिते। तर समयसँगै घरभित्रको वातावरण फेरिन थाल्यो। दाइजो नल्याएको आरोप, अपमान, गालीगलौज र घरेलु हिंसाले उनको दैनिकी घेर्न थाल्यो।
वर्षौंसम्म उनले पीडा सहिन्। त्यसैबीच पाँच सन्तानकी आमा बनिन्। तर यातना झन् बढ्दै गएपछि अन्ततः उनले घर छाड्ने निर्णय गरिन्।
पाँच सन्तानलाई साथमा लिएर उनी माइती फर्किइन्।
तर माइतीमा पनि उनको लागि सहज आश्रय थिएन। बुबा–आमा दुवै बितिसकेका थिए। केही दिन आफन्त र छरछिमेकको सहारामा बिताएपछि गाउँका स्थानीय महिलाहरू उनको साथमा उभिए। सहयोग संकलन भयो। बुबाको नाममा रहेको २५ धुर जग्गाको एउटा कुनामा पुराना जस्ता र टिन प्रयोग गरेर ओत लाग्ने सानो टहरा बनाइयो।
त्यही टहरो अहिले पुन्टुरीया र उनका पाँच सन्तानको घर बनेको छ।
तर यो घरले न गर्मीबाट जोगाउन सक्छ, न वर्षाबाट, न हावाहुरीबाट।
दिउँसो जस्ताको छानो तातेर भित्र बस्नै कठिन हुन्छ। साँझ हावाहुरी चल्दा टहरो नै उड्लाजस्तो लाग्छ। वर्षात् लागेपछि छानोबाट पानी चुहिन्छ। रातभरि बालबालिकालाई पानीबाट जोगाउँदै बस्नुपर्छ। खाना पकाउने र सुत्ने दुवै काम त्यही साँघुरो ठाउँमा गर्नुपर्छ।
यति कठिनाइका बीच पनि पुन्टुरीया हार मानेकी छैनन्।
केही समयअघि बसाइँसराइको कागज बनाउन रौतहट पुगेकी उनी त्यहाँ फेरि हिंसाको सिकार भइन्। शारीरिक यातना सहनुपर्यो। ज्यान जोगाएर भागिन्। घर फर्किने भाडासमेत नभएको अवस्थामा स्थानीय प्रहरीको सहयोगमा उनी चितवन आइपुगिन्।
त्यसयता उनले रौतहट नफर्किने निर्णय गरिसकेकी छन्।
यता, उनलाई खोज्दै श्रीमान पनि चितवन आएका छन्। विगतका तिता अनुभवहरू भए पनि सन्तानको भविष्यलाई केन्द्रमा राखेर पुन्टुरीयाले सम्बन्धलाई एकपटक पुनः अवसर दिने संकेत गरेकी छन्।
तर अहिले उनको प्राथमिकता एउटै छ— आफ्ना छोराछोरीलाई सुरक्षित छानोमुनि राख्ने।
समाजसेवी मुरली प्रसाद गजुरेलका अनुसार पुन्टुरीयाका बालबालिकालाई विद्यालयमा भर्ना गरिएको छ। कापी, किताब र झोलाको व्यवस्था मिलाइएको छ। जग्गा नामसारीको प्रक्रिया अघि बढे घर निर्माणका लागि सहयोग जुटाउन सकिने सम्भावना पनि रहेको छ।
स्थानीय जनप्रतिनिधिहरू पनि उनको अवस्थाप्रति संवेदनशील देखिन्छन्। तर कानुनी प्रक्रिया पूरा नभएसम्म औपचारिक सहयोग गर्न कठिन रहेको उनीहरूको भनाइ छ। बुबाको नाममा रहेको जग्गा छोरीहरूको नाममा आएपछि मात्रै सरकारी सहयोगको ढोका खुल्न सक्ने बताइन्छ।
तर त्यो दिन अझै आएको छैन।
अहिलेलाई पुन्टुरीयाको संसार यही टहरोभित्र सीमित छ। जहाँ दिउँसो घामले पोल्छ, साँझ हावाहुरीले सताउँछ र वर्षात्ले निद्रा खोस्छ। तर यी सबै पीडाभन्दा माथि एउटी आमाको अडान उभिएको छ।
उनलाई आफ्नो जीवनभन्दा बढी चिन्ता पाँच सन्तानको भविष्यको छ।
सायद त्यसैले अभाव, अपमान र असुरक्षाका बीच पनि उनी हरेक बिहान नयाँ साहसका साथ उठ्छिन्। किनकि उनीसँग गुमाउन धेरै कुरा बाँकी छैन, तर बचाउन पाँच वटा भविष्य छन्।
