सन्तकुमार चौधरी –
चितवन । आज सडक पुगेको छ, बिजुली बल्छ, मोबाइलको नेटवर्क पनि विस्तार हुँदैछ। तर केही दशकअघि यही ठाउँको वास्तविकता फरक थियो। जंगलको काखमा रहेको सिद्धिको पहाडी बस्तीमा भोक मेटाउन गिठा, भ्याकुर र सिस्नु नै मुख्य सहारा हुन्थ्यो। बाहिरी संसारसँगको सम्पर्क यति न्यून थियो कि गाउँमा पाइन्ट लगाएको अपरिचित मान्छे देख्दा बालबालिका डराएर झाडीमा लुक्थे।
यही परिवेशमा जन्मिएका कृष्णबहादुर प्रजा अहिले कालिका नगरपालिका वडा नम्बर ११ का निर्वाचित वडा अध्यक्ष हुन्। बाल्यकालको चरम अभावदेखि स्थानीय नेतृत्वको जिम्मेवारीसम्म आइपुग्दाको उनको यात्रा केवल व्यक्तिगत सफलताको कथा मात्र होइन, चेपाङ समुदायको बदलिँदो सामाजिक यथार्थको दस्तावेज पनि हो।
वि.सं. २०२३ सालमा सिद्धिको एक सामान्य चेपाङ परिवारमा जन्मिएका कृष्णबहादुरले बाल्यकालमै अभावको कठोर अनुहार देखे। गाउँमा सडक थिएन, बिजुली थिएन, स्वास्थ्य सेवा थिएन। शिक्षा पनि सीमित थियो।
घरमा अन्न सकिएपछि जंगलमा पाइने गिठा, भ्याकुर र सिस्नुले नै परिवारको पेट भरिन्थ्यो। खाली खुट्टा हिँड्नु सामान्य थियो। नयाँ कपडा लगाउनु विशेष अवसर जस्तै लाग्थ्यो।
“हामीले बाल्यकालमा भोकसँग लडेर जीवन बितायौं,” कृष्णबहादुर विगत सम्झिन्छन्, “आजका बालबालिकाले त्यो अवस्था भोग्न नपरोस् भन्ने चाहना सधैं रह्यो।”
आर्थिक अभावका कारण उनको औपचारिक शिक्षा कक्षा ८ मै रोकियो। तर त्यसपछि सुरु भयो जीवनको अर्को पाठशाला।
अभावले संघर्ष सिकायो। संघर्षले समाज बुझ्न सिकायो। समाजले नेतृत्वको बाटो देखायो। कृष्णबहादुर ‘प्रजा विकास कार्यक्रम’सँग सामान्य सदस्यका रूपमा जोडिए। पछि त्यही संस्थामा कर्मचारी बनेर सात वर्षसम्म काम गरे। गाउँ–गाउँ पुगेर चेपाङ समुदायका समस्या नजिकबाट बुझ्ने अवसर पाए।
उनले गरिबी र पछौटेपनलाई बाहिरबाट हेरेनन्, आफ्नै जीवनमा भोगे। त्यसैले समुदायका समस्या उनका लागि तथ्यांक होइनन्, आफ्नै अनुभवका कथा हुन्।
समुदायसँगको निरन्तर सम्पर्कले उनलाई सामाजिक सेवाबाट राजनीतिक नेतृत्वतर्फ डोर्यायो। तत्कालीन सिद्धि गाविसमा नेकपा एमालेको सचिवका रूपमा उनले लामो समय काम गरे। २०५८ सालदेखि २०७४ सालसम्म स्थानीय राजनीतिमा सक्रिय रहँदा उनी जनताका सुख–दुःखका साझेदार बने।
घरदैलोमा पुग्ने, समस्या सुन्ने र समाधान खोज्ने शैलीका कारण उनी बिस्तारै स्थानीय समुदायको भरोसाको पात्र बने।
२०७४ सालको स्थानीय तह निर्वाचनमा नेकपा एमालेले कृष्णबहादुर प्रजालाई वडा अध्यक्षको उम्मेदवार बनायो। वर्षौंदेखि गाउँ–समुदायसँग नजिक रहेकाले जनताले उनीमाथि विश्वास गरे। परिणामस्वरूप उनी वडा अध्यक्ष निर्वाचित भए।
पद सम्हालेपछि उनको मनमा एउटा प्रश्न लगातार घुमिरह्यो—“मैले भोगेको दुःख आजका पुस्ताले पनि किन भोग्नुपर्छ ?” यही प्रश्नले उनलाई विकासका योजनातर्फ केन्द्रित गरायो।
वडा अध्यक्ष बनेपछि उनले पहिलो प्राथमिकता सडकलाई दिए। कुनै समय वडा कार्यालय पुग्न तीन घण्टासम्म पैदल हिँड्नुपर्ने बस्तीहरू सडक सञ्जालसँग जोडिन थाले। खोलामा पुल बने। दुर्गम गाउँहरू क्रमशः यातायातको पहुँचमा आए।
बिजुली विस्तार अर्को महत्वपूर्ण उपलब्धि बन्यो। टुकीको उज्यालोमा हुर्किएको पुस्ताका प्रतिनिधि कृष्णबहादुरका लागि गाउँमा बिजुली पुर्याउनु व्यक्तिगत सपना जस्तै थियो।
आज अधिकांश घरमा बत्ती बलिरहेको दृश्य देख्दा उनलाई आफ्नै बाल्यकाल सम्झना आउँछ।
कृष्णबहादुरका अनुसार विकास भनेको केवल सडक र भवन निर्माण होइन।
उनले स्वास्थ्य सेवा, शिक्षा र रोजगारीलाई समान प्राथमिकतामा राखे। उपचारका लागि घण्टौं पैदल हिँड्नुपर्ने बाध्यता कम गर्ने, विद्यालयको पहुँच विस्तार गर्ने र आर्थिक रूपमा कमजोर विद्यार्थीलाई सहयोग जुटाउने प्रयासमा उनी सक्रिय छन्।
स्थानीय तहको सीमित स्रोतसाधनबीच पनि आधारभूत सेवाको पहुँच विस्तार गर्न उनी निरन्तर लागिरहेका छन्।
“दोस्रो कार्यकाल र नयाँ जिम्मेवारी :
२०७९ सालको स्थानीय तह निर्वाचनमा जनताले फेरि उनलाई विश्वास गरे।
उनी दोस्रोपटक वडा अध्यक्ष निर्वाचित भए। यो जितलाई उनी व्यक्तिगत उपलब्धिभन्दा पनि समुदायले विकासको निरन्तरतामाथि गरेको विश्वासका रूपमा व्याख्या गर्छन्। कृष्णबहादुरको सबैभन्दा ठूलो सपना सडक, भवन वा भौतिक संरचनामा मात्र सीमित छैन।
उनी चेपाङ समुदायलाई हेर्ने समाजको दृष्टिकोण बदल्न चाहन्छन्।
“चेपाङ भनेको गरिब मात्र होइन, परिश्रमी, सक्षम र सम्भावनाले भरिएको समुदाय हो,” उनी भन्छन्।
यसै सोचका साथ उनले किसानलाई सीप, तालिम र आयआर्जनसँग जोड्ने कामलाई प्राथमिकता दिएका छन्। व्यावसायिक खेती, पशुपालन र अर्गानिक उत्पादनमा स्थानीय सहभागिता बढ्दै गएको उनको दाबी छ।
गाउँका हजारौं मानिसका समस्या समाधान गर्न दौडिरहने कृष्णबहादुरको जीवनमा एउटा सानो व्यक्तिगत सपना अझै अधुरै छ।
उनको चाहना छ—श्रीमतीलाई एकपटक हवाईजहाज चढाएर भरतपुरबाट काठमाडौं लैजाने। “हामीले जीवनभर संघर्ष मात्रै गर्यौं,” उनी भन्छन्, “तर आजसम्म हवाईजहाज चढ्ने अवसर मिलेको छैन।”
विकासका ठूला योजनामाझ लुकेको यो सानो सपना उनको जीवन संघर्षको अर्को संवेदनशील पाटो हो।
दोस्रो कार्यकालमा कृष्णबहादुरका प्राथमिकता अझै स्पष्ट छन्।
अन्तरवडा सडक विस्तार, मोबाइल तथा सञ्चार सेवा सुदृढीकरण, चेपाङ परिवारलाई लालपुर्जा उपलब्ध गराउने अभियान, उच्च शिक्षामा पहुँच विस्तार, पर्यटन विकास तथा चित्राङ झरनासम्म सहज पहुँच निर्माण उनका प्रमुख लक्ष्य हुन्।
यससँगै गाउँमै रोजगारी सिर्जना गरेर युवा पलायन रोक्ने योजना पनि उनले अघि सारेका छन्।
कृष्णबहादुर प्रजाको जीवन एउटा व्यक्तिको जीवनी मात्र होइन। यो चेपाङ समुदायको सामाजिक रूपान्तरणको कथा हो। गिठा, भ्याकुर र सिस्नु खाएर हुर्किएको एक बालक आज आफ्नै गाउँको विकास योजनाको नेतृत्व गरिरहेको छ। अभावसँग जुध्दै अघि बढेको उनको यात्राले एउटा स्पष्ट सन्देश दिन्छ—परिस्थितिले अवसर सीमित बनाउन सक्छ, तर सपना र दृढ इच्छाशक्तिलाई रोक्न सक्दैन।
सिद्धिको एकान्त पहाडबाट सुरु भएको यो यात्रा आज हजारौं नागरिकको आशा र भरोसासँग जोडिएको छ। र यही कारण कृष्णबहादुर प्रजाको कथा केवल एउटा व्यक्तिको कथा होइन, भुइँबाट उठेर भविष्य निर्माण गरिरहेको चेपाङ समाजको साँचो कथा हो।
