चितवन । नेपाली हिन्दु नारीहरूको महान् पर्व हरितालिका तीज सोमबार (भाद्र शुक्ल तृतीया) देशभर उल्लासपूर्वक मनाइँदैछ। हरितालिका तीजलाई विशेषगरी भगवान् शिव र पार्वतीको दिव्य मिलन सम्झाउने दिनका रूपमा लिइन्छ। यस दिन व्रत बस्ने महिलाले दीर्घायु, सौभाग्य र पारिवारिक समृद्धिका लागि महादेवको आराधना गर्ने परम्परा रहिआएको छ।
पौराणिक कथनअनुसार हिमालयकी पुत्री पार्वतीले भगवान् शिवलाई पतिको रूपमा पाउन कठोर व्रत तथा तपस्या गरेकी थिइन्। यसै प्रसङ्गलाई सम्झन नेपालमा महिलाहरूले व्रत बसेर, शिव–पार्वतीको पूजा गरी, हरितालिका तीजलाई आध्यात्मिक र सांस्कृतिक उत्सवका रूपमा मनाउने गरिन्छ।
नेपालभर विशेष कार्यक्रम
काठमाडौंस्थित पशुपतिनाथ मन्दिरदेखि लेकर देशका प्रमुख शिवालयहरूमा बिहानैदेखि महिलाहरूको भीड लाग्ने गरेको छ। रातभर व्रत बसेका महिलाहरू रातो पहिरनमा सजिएर शिवालय पुग्ने, दुग्ध, फलफूल र बेलपत्र अर्पण गर्दै पूजाआजा गर्ने परम्परा छ।
तीज अघिको ‘दर खाने’ परम्परा
तीजअघि अघिल्लो दिन ‘दर खाने’ प्रचलन पनि उत्तिकै लोकप्रिय छ। दर खाने दिनमा परिवार र आफन्तबीच जमघट हुने, परिकार खाने, गीत गाउँदै रमाइलो गर्ने चलनले तीजलाई अझ रंगिन बनाउँछ।
सांस्कृतिक र सामूहिक स्वरुप
हालका वर्षहरूमा तीज केवल धार्मिक उत्सवमा सीमित नभई सांस्कृतिक उत्सवकै रूपमा विकसित भएको छ। महिला मात्र नभई पुरुषले पनि आफ्ना आमाबुबा, दिदीबहिनी, छोरी वा परिवारका सदस्यहरूसँग मिलेर नाचगान गर्ने, तीज गीत गाउँने चलनले सामूहिकतामा नयाँ रंग भरेको छ।
महिलाको अधिकार र सन्देश
यद्यपि परम्परागत रूपमा तीज महिलाले पतिको दीर्घायुका लागि मनाउने पर्व मानिएको भए पनि अहिले तीजलाई महिला अधिकार, समानता र स्वतन्त्रताको स्वरसमेत जोडिएको पाइन्छ। सामाजिक सन्देशयुक्त तीज गीतहरूले महिलाको आवाजलाई बुलन्द तुल्याउने काम पनि गरेका छन्।
वैदिक परम्परा र आधुनिकताबीचको संगम
शिवालयमा पूजाआजा गर्ने धार्मिक आस्था, दर खाने र तीज गीतमा रमाउने सांस्कृतिक उमंग, तथा महिला चेतनासँग जोडिएको आधुनिक सन्देश—यी सबै मिलेर आजको हरितालिका तीज नेपालमा धार्मिक आस्था, सांस्कृतिक परम्परा र सामाजिक सन्देश बीचको अद्भुत संगम बनेको छ।
